Steinn nr. 14. Ítarefni.

Gullsteinn – Minnisvarði um Friðrik biskup af Saxlandi og Þorvald Víðförla

(Sjá: https://timarit.is/page/1543809#page/n9/mode/2up)

Það var árið 981 að þeir Friðrik biskup af Saxlandi og Þorvaldur víðförli hófu að boða heiðnum íslendingum trúna á hinn hvíta Krist.

Minnisvarðanum er valinn staður við Gullstein í Þingi, vegna þess að þar gerðust merkilegir atburðir er þeir Þorvaldur víðförli og félagi hans, Friðrik biskup, voru að hefja kristniboð sitt. Einn aðaltilgangur útkomu Þorvaldar hingað til lands var sá, að hann vildi boða ættingjum sínum trú, og var faðir hans, Koðrán bóndi, þar ekki undanskilinn.

Koðrán kvaðst á hinn bóginn ekki vilja kasta trú sinni, þar sem sín gætti ármaður, er byggi í Gullsteini. Þó kom þar að Koðrán kvaðst myndu ganga hinum hvíta Kristi á hönd, ef hann sæi þess einhver merki að hann væri ármanni sínum yfirsterkari.

Þetta varð til þess að Friðrik biskup söng messu yfir steininum, og segir sagan að steinninn hafi sprungið við svo búið, og má enn sjá sprungur í steininum. Þessi teikn nægðu Koðráni, og lét hann skírast.

Steinninn er skammt frá bænum Stóru-Giljá í Húnaþingi, þaðan sem Þorvaldur var, og þar sem fyrstu kristniboðarnir höfðu vetursetu fyrsta ár kristniboðs hér á landi. Þá er steinninn skammt frá þjóðveginum, Norðurlandsvegi, og verður því á leið mikils fjölda ferðamanna árlega. Í ræðu við hátíðahöldin við afhjúpun minnisvarðans, lét séra Pétur Sigurgeirsson, vígslubiskup, þá ósk í Ijós, að sem flestir ferðalangar stöldruðu við er þeir ættu leið hjá.

Minnisvarðinn stendur í landi jarðarinnar Kringlu, og veittu bændurnir þar, þeir Hallgrímur Kristjánsson og Reynir Hallgrímsson, góðfúslega leyfi sitt til uppsetningar minnisvarðans.

Steinn nr. 14.

Skilti við þjóðveg 1 til minningar um trúboðana Þorvald og Friðrik.

Minnisvarði og skilti í grennd við Stóru Giljá.